و لو وضع في قلوب غير هم لاستنكروه . فالحزن أول ، ثانيه الا من و البشارة . و التفكر ثان أوله تصحيح الايمان ، و ثالثه الافتقار الى الله بطلب النجاة و الحزين متفكر ، و المتفكر معتبر ، و لكل واحد منهما حال ( رجال ) و علم و طريق و حلم و شرف ( و علم و مشرب ) . [ ( ترجمه ) ] به ربيع بن خثيم گفته شد : چه شده است ترا كه محزون و مهموم هستى ؟ گفت : براى آنكه مسئوليت بر گردن من هست ، و پيوسته من در مورد در خواست و باز خواست هستم . و حزن جانب راست آن انكسار و فروتنى است ، و جانب چپ آن خاموشى است ، و حقيقت حزن بدون اين دو صفت برقرار نمىشود . و حزن صفتى است كه مخصوص اهل معرفت است ، ولى تفكر در ميان افراد عارف و غير عارف مشترك است . و اگر حزن از قلوب عارفين به خدا ساعتى برداشته بشود : هر آينه به ناله و استغاثه در آيند . و هر گاه آن را به ديگران عطا كنند : اظهار ناراحتى كرده و آن را مكروه مىدارند . پس حزن مقامى است كه نتيجهء آن أمن پيدا كردن از قهر و غضب و عذاب الهى و بشارت به رحمت و فيوضات معنوى است . و أما تفكر : پس آن در پشت سر ايمان صحيح و اعتقاد ثابت پيدا شده ، و نتيجهء تفكر ديدن فقر و احتياج و نيازمندى خود به درگاه پروردگار متعال ، و درخواست نجات و استخلاص است . و هر شخص محزونى قهرا متفكر است ، و هر متفكرى عبرت و پند به انسان مىآموزد ، و اعتبار از تفكر حاصل مىشود . و براى هر يك از اين دو دسته : حالات مخصوص و معارف و علوم و روش و طريقهء خاص و حلم و بردبارى معين و شرف و مقام گرامى روشنى است .